Begej kao velika septička jama

Nikako da se probudi ekološka svest o potrebi čuvanja vodotokova. Mnogobrojni učesnici “Vesele begejske regate”, koji su nedavno sa pedesetak plovila obišli sva mesta smeštena uz reku od njenog ulaska u Srbiju (kod Srpskog Itebeja), do prevodnice Klek, još jednom su ukazali na problem zagađenosti ovog vodotoka.



Organizatori regate, iz žitištanskog ekološkog udruženja “Begej Sveti Đurađ” i Asocijacije za razvoj ove opštine, uz pomoć aktivista prikupljali su otpad iz vode i na pojedinim mestima puštali mlađ šarana. Ali teško da će poruke učesnika regate stići do nadležnih, jer već godinama pokrajinski, ali i republički organi slabo mare za jadno i tužno stanje Begeja.

Pogrešno se Begej naziva rekom, jer je to kanal i tako je kategorizovan u zvaničnim vodotocima Srbije. Dužina mu je 120 kilometara, započinje kod rumunskog grada Temišvara, a kroz našu zemlju protiče u dužini od 75 kilometara i završava u Tisi. Prosečna dubina kanala je 2,5 metara, a širina 30.

Od 1760. kanal je postao važan plovni put između Temišvara i Dunava, a uspešna plovidba organizovana je sve do 1958. Tada je zbog političko-ekonomske situacije u regionu zatvoren za brodove. Pretvoren je, manje-više, u običan kanal za ispuštanje (neprerađenih) otpadnih voda, te za sakupljanje viška površinskih voda. Zbog strogih propisa EU, rumunska strana dosta je učinila na zaštiti Begeja. Kod nas je on bukvalno pretvoren u otvoreni kanalizacioni sistem! A zapušteno rastinje smanjilo je brzinu proticanja vode i povećalo stopu taloženja mulja.

Istraživanje Centra izvrsnosti za hemiju okoline i procenu rizka (CECRA), kojim je rukovodio ugledni naučnik sa Univerziteta u Novom Sadu profesor dr Božo Dalmacija, pokazalo je da Begej ima veoma zagađen sediment, naročito teškim metalima, a registrovana je čak i radioaktivnost! Najveći problem kanala jeste taj što on decenijama nije očišćen, zbog čega je praktično onemogućena plovidba većim brodovima.

Pre nekoliko godina jedna holandska ustanova izradila je studiju o čišćenju korita Begeja celim njegovim tokom i povratku brodova. Međutim, projekat je veoma zahtevan, procenjivao se na 30 miliona evra i nije bilo zainteresovanih koji bi ga finansirali.

Samuel Kolar, iz vodoprivrednog preduzeća “Srednji Banat”, objašnjava da je ovako stanje uslovio i nedovoljan dotok vode iz Rumunije, gde se takođe bore sa sušom. Ali mnogobrojni italijanski investitori u rumunskom delu Banata, koji su zakupili tamošnje oranice, obilato koriste vodu iz Begeja za navodnjavanje. Kod nas se o tome još ne razmišlja, a zbog neizgrađenih postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda, Begej se skoro svakodnevno uništava.