Pančevo

[ivan_pa]

.....Pančevo je grad u južnom Banatu. Leži na levoj obali reke Tamiša, četiri i po kilometara od ušća u Dunav. Danas Pančevo ima preko 100.000 stanovnika. Jak je industrijski, posebno petrohemijski centar (azotara, rafinerija nafte, industrija plastičnih masa, kozmetičkih preparata, itd.), industrija aviona, stakla, sijalica, piva (fabrika iz 1722.)....


__________________
Ili ne pokusavaj, ili dovrsi!



Ah Pancevo!

Da Tacno je sve to. Mada ... Svega je bilo do bombardovanja a sada samo one tri gusilice u juznoj zoni. Industrijski giganti ... PIH

[Najgora]

Istorija Panceva


PRAISTORIJA

Starčevačka kultura na našem prostoru je živela približno između 5300 i 4500 godine p. n. e. a pretpostavlja se da se razvila kao produkt mešanja mezolitskih kultura sa područja Đerdapa i mediteranskih kultura.

Nosioci ove kulture živeli su u poluzemunicama kružno ukopanim u les, a nad zemljom je bila laka konstrukcija oblepljena blatom i pokrivena trskom i slamom.

Na osnovu keramičkog materijala, starčevačka kultura je podeljena na dve faze. Prva, i najstarija faza, razvijala se na prostoru Pančeva. Nju karakterišu veće i manje posude od pečene zemlje, čija je spoljna površina ukrašena barbotin tehnikom. Drugu grupu keramike sačinjavali su sudovi čija je površina ukrašena na taj način, što se u vlažnu površinu suda, utiskivao vrh prsta ili nokta u određenoj šemi. Kod ovih grubih sudova, gornji deo je obično uglačan do viskog sjaja. U odnosu na prethodnu vrstu keramike, daleko ređa je slikana keramika i to keramika monohromna ili bihromna.

Uporedo sa razvojem keramike, pratimo i prvu pojavu terakote. Prve minijaturne statuete, su šematizovane i stubastog oblika, sa nešto više detalja samo na glavi. Pojava ovih figura vezuje se za drugu razvojnu fazu starčevačke kulture.

Približno između 4500 i 3300 godine p. n. e. u ovom delu Banata živeli su nosioci starije i mlađe vinčanske kulture. Kuće su nadzemne, većih dimenzija i sa više odeljenja. Formiraju se i veća naselja zbijenog tipa, uglavnom na obalama reka, rukavaca i jezera. Proširuje se i usavršava upotreba keramike, kamena i kosti, a krajem perioda koristi se i bakar za izradu oruđa, oružja i nakita.

Najznačajnija nalazišta ovog perioda su na lokacijama Vatrogasnog doma, Donjovaroškoj i Gornjovaroškoj ciglani.

Posle vinčanske kulture, jugoistočni Banat, dolazi u dodir sa eneolitskim kulturama, i u periodu 3300 do 2000 godine p. n. e. smenjuje se više kulturnih grupa. Prema broju prikupljenih predmeta, vredni su pomena nalazi badenske keramike sa Gornjovaroške ciglane i istražene humke stepskih kultura u Vojlovici i Jabuci.

U bronzano doba (od 2000 do 900 godine p. n. e.) najznačajniji uticaj ima vatinska kultura, od koje je jedna značajna varijanta vezana za Pančevo-Omoljicu, koja pripada grupi tzv. “Panonske keramike”, veoma cenjene po izvanrednom kvalitetu, raznovrsnim i atraktivnim formama, dekorativnosti u kojoj dominiraju geometrijski i biljni ornamenti.

Kao nastavak vatinske kulture, na području Pančeva, razvija se belegiška grupa, od koje su poznate dve nekropole u Vojlovici i na području Rafinerije. Prvi put srećemo urne, rađene od zemlje a ukrašene kanelurama i urezanim ornamentima, koje po svojoj osnovnoj koncepciji predstavljaju ljudsku figuru.

Od 900 godine p. n. e. pa do dolaska Rimljana, početkom nove ere, smenilo se starije i mlađe gvozdeno doba. U Pančevu i okolini je živelo više kultura i stilova ovih doba, čije tragove nalazimo u gradu i bližoj okolini. Iz perioda starijeg gvozdenog doba sačuvan je jedan manji pehar izvanredne obrade i kvaliteta. Spoljna površina je uglačana do visokog sjaja, crne boje, ukrašene cik-cak linijama i plitkim kanelurama. Ovaj komad potiče sa Najeve ciglane.

Rimski tragovi u Pančevu locirani su na prostoru Vajfertove pivare, i najverovatnije pripadaju vremenu posle Trajanovih osvajanja.

Do V veka, ovo podučje, naseljavaju sarmatska plemena, kada ih pokoravaju Huni, kasnije vlast preuzimaju Gepidi. Sredinom VI veka južni Banat zauzimaju avarska i slovenska plemena sa dominacijom Avara. Tek 798 godine, slovenska plemena se oslobađaju avarske valdavine i time se istovremeno završava period seobe naroda.

Posle propasti avarskog kaganata južni Banat pada pod uticaj Franaka a kasnije, počinje dominacija Bugara koja traje sve do X veka, kada dolaze Mađari. Naj kvalitetniji proizvod tog vremena predstavlja naušnica, iz XI-XII veka, ukrašena filigranima i granulacijom.

Spisak arheoloških nalazišta na užoj teritoriji Pančeva

1. "Turski šanac", naselje starijeg gvozdenog doba.
2. Karaula, niz lokaliteta od ranog neolita do srednjeg veka
3. Miloradovićeva ili Gornjovaroška ciglana, horizontalni niz lokaliteta od ranog neolita do srednjeg veka
4. “Pančevačka tvrđava”, rimski nalazi i srednji vek
5. “Vajfertova pivara”, ostaci rimske građevine
6. Njegoševa ulica, nalazi iz rimskog perioda
7. Gradski stadion, sarmatska nekropola
8. Naselje Tesla, avarska nekropola
9. "Vatrogasni dom", naselja od ranog neolita do srednjeg veka
10. Najeva ili Donjovaroška ciglana, naselja od neolita do srednjeg veka
11. Peskana u Vojlovici, naselje starijeg gvozdenog doba
12. “Crna mačka”, avarska nekropola
13. Rafinerija, dve kasnobronzanodobne nekropole, sarmatska i srednjevekovna nekropola, humka – rano bronzano doba
14. Vodice, naselje vinčanske kulture
15. Desna obala Nadela, starčevačko naselje i nekropola
16. “Vrabin salaš”, naselje vinčanske kulture

[Najgora]

Istorija-Licnosti



ČUVENI PANČEVCI


Đorđe Vajfert: Rođen je 15. juna 1850. Apsolvirao je veliku pivarsku školu u Vajenstefanu kod Minhena. Preuzeo je pivaru koju je u Beogradu sazidao njegov otac, a koju je kasnije proširio. Posedovao je nekoliko rudnika u Srbiji (rudnike bakra i mrkog uglja, kao i zlatni majdan u Sv. Ani) te je na taj način postao tvorac modernog rudarstva u Srbiji. Bio je jedan od najvećih industrijalaca u Jugoslaviji. Takođe je bio i guverner Srpske Narodne Banke. O svom trošku je u Pančevu 1922./23. sazidao srkvu Sv. Ane i portalna zgrada na rimokatoličkom groblju 1924. godine.


Josif Rajačić (1785-1861): 1842. je izabran za mitropolita karlovačkog, a 1848., na Majskoj skupštini u Sr. Karlovcima, za patrijarha srpskog. Rajačićev izbor za patrijarha je značio pobedu feudalnih elemenata. On je iskoristio svoj položaj i stanje odnosa među Srbima, i postepeno uspeo da skrene njihov pokret sa narodno oslobodilačke linije, davši mu karakter lojalnosti dinastiji. Zbog toga je snosio odgovornost što je srpski ustanak 1848. imao kontrarevolucionarnu ulogu i što je pretvoren u spasavanje bečkog dvora. Otvorio je nekoliko srpskih škola i osnovao patrijaršijsku biblioteku i štampariju.


Jovan Jovanović Zmaj (1833-1904): Bio je pesnik, urednik književnih i satirienih listova i lekar. Razvio se u samostalnog pesnika pod uticajem narodne poezije, Branka Radičevića, nemačkih romantičara i mađarskog pesnika Šandora Petefija, da bi vrlo rano postao jedan od najpopularnijih poeta srpske građanske klase. Stihovima je popularisao slobodarske ideje svoga vremena i Miletićeve narodne stranke. Aktivni društveni radnik, veliki talenat i veliki stvaralac, bio je pesnički izraz duhovnog i društvenog života srpskog naroda od 1850 do 1900. godine. Kao veliki lirski pesnik, opevao je srećne i tragične trenutke svog porodičnog života u knjigama ”Đulići” i ”Đulići uveoci”. Napisao je čitave tomove političke i satirične poezije, koja je imala ogromnog uticaja na razvitak nacionalne i građanske svesti. Osnivač je dečije poezije kod nas. Pokrenuo je i uređivao književni list ”Javor”, satirične listove ”Zmaj”, ”Žiža”, ”Starmali” i dečiji list ”Neven”. Za života su mu izdate pesme u knjizi pod naslovom ”Pevanija”. Mnogo je prevodio s mađarskog (Petefija, Aranja), nemačkog (Getea i druge), ruskog (Ljermontova, Puškina), engleskog (Tenisona), itd. Pisao je i u prozi (pesnička legenda ”Vidosava Brankovića”), a ogledao se i u drami (šaljivi komad ”Šaran”).


Jovan Pavlović (1843-1892): Publicista, urednik mnogih listova. Pripadao je najmlađem kolu liberalne omladine, imao je razumevanja i za socijalistička shvatanja koje je kod nas širio Svetozar Markovia. U Pančevu je pokrenuo liberalni list ”Pančevac” u kojem je Marković vodio borbu protiv romantičarskih shvatanja u životu i književnosti. Uređivao je i listove ”Graničar” u Zemunu, ”Novu Srbiju” u Beogradu i ”Glas Crnogoraca” na Cetinju. Kao ministar prosvete u Crnoj Gori je reorganizovao celu prosvetnu struku.


Paja Jovanović (1859-1957): Slikar, jedan od glavnih predstavnika rutiniranog akademskog realizma kod južnih Slovena. Gotovo ceo život je proveo u Beču. Još u mladosti se pročuo po slikama idealizovanih tipova i scena iz arbanaškog i crnogorskog narodnog života (Mačevanje, Boj petlova, Kićenje neveste). Izradio je tri velike kompozicije sa temama iz nacionalne istorije, koje su postale vrlo popularne zahvaljujući reprodukcijama putem oleografije (Seoba Srba, Proglašenje Dušanovog Zakonika, Takovski ustanak). Slikao je i crkvene slike, među kojima i dva velika ikonostasa u Sabornoj crkvi u Novom Sadu i u crkvi u Dolovu. Naročito je tražen i cenjen kao “laskav” portretist, najviše u Beču i Beogradu, gde je portretisao niz vladara, crkvenih dostojanstvenika i bogataša. Svoj atelje, skice i slike je zaveštao beogradskom gradskom muzeju.


Stevan Knićanin Petrović (1807-1855): Član Državnog Saveta u Srbiji za vlade kneza Aleksandra i komandant srpski dobrovoljačkih odreda u Vojvodini za vreme revolucije 1848. godine. 1849. godine je pomagao Austriji protiv Mađara.




Stevan Šupljikac (1786-184: Prvi srpski vojvoda. 1805. je stupio u austrijsku vojsku. Od 1806. do 1814. je bio francuski oficir, ađutant maršala Marmona. Odlikovan je Legijom časti u pohodu na Rusiju 1812. Od 1814. je opet austrijski oficir, a 1842. postaje pukovnik. Na majskom saboru 1848. je izabran za srpskog vojvodu, što je potvrđeno od bečkog dvora. Umro je na dužnosti u Pančevu 1848. i sahranjen je u manastiru Krušedol.



Uroš Predić (1857-1953):Slikar, izraziti predstavnik akademskog realizma. Učio je u Beču i Minhenu. Portretisao je gotovo sve istaknutije ličnosti iz političkog i kulturnog života u Srbiji s kraja 19-og i prve polovine 20-og veka. Izrađivao je ikone (preko 1000 ikona) i ukrasio ikonostas Preobraženske (Gornje) crkve u Pančevu, istorijske kompozicije (vesela braća, bosanski begunci, Kosovka Devojka, siroče na majčinom grobu). Najbolji mali radovi su mu ”Pod dudom” i ”Marljive ručice”, i portreti Pere Dobrinovića i Marka Murata.


Vasilije Živković (1819-1891): Rodoljubivi lirski pesnik prelaznog vremena od klasicizma ka romantizmu, prethodnik Branka Radičevića. Bio je sveštenik u Pančevu, a učestvovao je i u narodnom pokretu 1848. Njegove pesme ”Rado ide Srbin u vojnike”, ”Orao klikće sa visine” (posvećena Svetozaru Miletiću) i druge su postale vrlo popularne. Komponovane su i rado pevane u doba nacionalnog romantizma. Popularne su i njegove lirske pesme ”Ti plaviš, zoro krasna” i ”Odbi se biser-grana”.


Pesnik Milan Ćurčin rođen je 1880. godine u Pančevu, gde završava i osnovnu školu. Srednju školu pohađa u Novom Sadu, a studije germanistike i slavistike u Beču, gde i doktorira 1904. godine. U periodu između svetskih ratova u Zagrebu uređuje časopis "Nova Evropa". Ratne godine provodi u Splitu, a posle Drugog svetskog rata radi u Leksikografskom zavodu FNRJ u Zagrebu, gde je i preminuo 1960. godine.

[Najgora]

STARO PANČEVO:

Oni posvećeni u tajne davnina, omamljeni mirisima prošlosti, suočeni sa strašnom sudbom uništenja i zbog toga tugom slomljeni, kad grad toliko utihne da se čuje let barske mušice, mogu da u ušima i pod kožom, osete kako se, u zaustavljenom vremenu i kao u literaturi iz habzburških dana, viju setni zvuci starog laloškog valsa ulicama i po kaldrmi starog Pančeva.

Prostor oivičen ulicama Mučeničkom, Ignjata Barajevca, Vuka Karadžića, Đure Jakšića, Nikole Đurkovića i Kosovskom jedan je od najstarijih, nekada najlepših, a danas najzapuštenijih kvartova Pančeva. Ovde se nalazi nekoliko najznačajnijih simbola Pančeva izgrađenih oko najstarije građevine - Katoličke crkve, tojest Župe svetog Karla Boromejskog sa Minoritskim samostanom. Minoritsko bratstvo je nakon više od dva i po veka provedenih u našem gradu, napustilo Pančevo početkom poslednjeg rata; Gimnazija, osnovana 1863. godine, u zgradi podignutoj 1888, koju je kao đak pohodio Mihajlo Pupin, a kao profesor Miloš Crnjanski; Iza nje, mali provijant magacin, potpuno oronuo pod težinom vekova i ljudske nebrige; S druge strane Katoličke crkve nalazi se još jedna prosvetna ustanova - nekadašnja osnovna škola, posleratnim generacijama Pančevaca poznata kao "stara Tehnička"; Preko puta je nekadašnja filijala Austro-Ugarske narodne banke i Narodne banke Kraljevine, jedna od najlepših pančevačkih palata, u kojoj je danas smešteno građevinsko preduzeće "Konstruktor"; Nekadašnja štamparija "Napredak", preduzeće-poslednik znamenite i nadaleko čuvene štamparije braće Pavla i Kamenka Jovanovića koji su je 1913. prodali Emilu Kaćuri; Nekadašnji hotel "Vojvodina", poznat još i kao "Zlatna štuka", u kojem su noćili oni koji bi zakasnili na poslednji parobrod za Beograd; Nekadašnji restoran "Kragujevac" u kojem se odavno ne služi riblja čorba i fiš-paprikaš; Nekadašnja železnička stanica "Pančevo-Tamiš" odakle su odlazili vozovi za Bečkerek i dalje na sever u Peštu, pa još dalje u Beč i ostalu Jevropu; Nekadašnja fabrika sijalica osnovana 1931. godine, kasnije autobuska stanica, odakle su sve do izgradnje nove, kretali autobusi na međugradskim linijama; Domovi nekadašnjih viđenijih pančevačkih porodica koje su baš ovde generacijama kućile ognjišta... Sve je to sada jedno veliko groblje naše istorije i jedan veliki spomenik naše sramote...

Prilikom kopanja temelja za novu stambenu zgradu aprila 1995. godine pronađeni su ostaci turske ili austrijske tvrđave, ali je objekt namenjen rukovodiocima Rafinerije nafte ubrzo natkrio ovo arheološko nalazište.


preuzeto sa neta

[JelaS]

Super staro Pancevo! A ima li nekih (kulturnih) Pancevaca, novijih od Zmaja i Prote, koje bi trebalo znati?

[simke]

Super staro Pancevo! A ima li nekih (kulturnih) Pancevaca, novijih od Zmaja i Prote, koje bi trebalo znati?

Pa izvolte, dajte da saznamo više o njima. Verujem da ovo pitanje niste postavili onako, bez neke ...

[JelaS]

Upravo zato sam i postavila pitanje, posto bih volela da upoznam i te, novije a znacajnije Pancevce... Znam da su u Pancevu ziveli i Milos Crnjanski, i Mika Antic, i Vlada Stojsin, i Mladen Markov, i Dusko Vukajlovic, i Grada Stojkovic... a verujem da ima jos i puno, puno drugih koji bi bili vredi spomena. Ima li neko ko bi i o njima rec-dve? Mozda NAJGORA?

[Nenad_DPb]

Pančevci Pančevu

Pesma Pančevu

I slike starog Pančeva uz narodnu muziku, Miroslav Ilić

Staro Pančevo

[muchomachoR]

Kada neko kaže, kada samo čujem ili negde u prolazu pročitam "..Pančevo.."
odmah osetim miris duda.
Miris Pančevačke Dudare.

I krenu uspomene.

Sve dudare su manje ili više slične i svaki dud isto ili slično miriše, ali takve.. kao Pančevačke DUDARE
nigde na svetu nema.
To su bile neke čudne.. najslađe dudinje.
Najveće.
I najlepše.
I one teget skoro crne i možda još više one bele.

Tu su se rađale tu se rasplamsavale a tu se i gasile.. i zvezde i naše najveće ljubavi zajedno sa njima .

Dudara je bila puna tajni. Sve smo joj govorili.
Znala je sve ono što nikada nikome ne bismo rekli.
A mi smo znali da je to naše najskrovitije sklonište. Naš Zamak.
Sa tajnim odajama, punim tajnih pretinaca.

Sećam se i topota vozova.
Nikada nigde nisam čuo sličan.

Mogao sam satima da sedim na onim starim zelenim klupama,
sa ukrasnim teškim gvozdenim nogama,
na staroj železničkoj stanici
da nožićem u drvo urezujem naša imena dok ih slušam.
Kako dolaze.. i kako odlaze.. ko zna odakle i ko zna gde..

Na bazen smo uvek išli pešice, prečicama .. kroz nju našu dudaru.

Mnoge sam stvari, mnoge ljude, mnoge ulice već i zaboravio.
ali nju ne.

Nju ne mogu ..n i k a d a .

[klaki]

Ehh... ista osećanja se bude i u meni, samo su vezana za tamiški kej... Kada osetim makar i sličan miris Tamiša... onog mutnog i prljavog, ali ipak, reke i keja moje mladosti, lepih uspomena, prvih ljubavi, poljubaca, društva od dvadesetak ljudi sa po kojom gitarom... Svaki put kada se vraćam kući, prelazim tamiški most i uvek, ali uvek mi navru suze na oči, od sreće što sam opet tu. U svom zagadjenom gradu, gde su moji prijatelji, gde su ljudi sa kojima sam odživela ceo jedan život.
I Pančevo me uvek dočeka raširenih ruku, (poslednji put raskopanih ulica, doduše).
Nedostaje mi. Puno.
Pančevka