Irig

[zmax]

Irig se nalazi na najvećoj visini od svih vojvođanskih centara opština, a ujedno je i najmanja Opština u Vojvodini. Nalazi se na glavnoj prometnici magistralnog puta puta Novi Sad - Šabac, u blizini železničkih veza i autoputeva i u okruženju i blizini značajnih i velikih gradova -Novog Sada, Rume, Sremske Mitrovice, Inđije, Šapca. 70 kilometara je severozapadno od Beograda.

Mada ove oblasti nisu dovoljno arheološki istražene, područje iriške opštine naseljavano je od davnina -nađeni su ostaci naselja iz doba paleolita i neolita. Arheološki nalazi na teritoriji Iriga ukazuju na činjenicu da je ovaj deo Srema bio naseljen još u praistorijsko doba. Pronađeni su i tragovi Antike. Na širem prostoru iriške opštine, u Sremu, tokom praistorije smenjivalo se nekoliko kultura, paleolita, neolita, bakarnog, bronzanog i željeznog doba. Tokom starog veka ovde su ziveli Iliri, Kelti i Rimljani, Kvadi, a tokom srednjeg Goti, Gepidi, Huni, Sloveni, Avari, Bugari, Pečenezi, Mađari i Turci.

Teško je danas sasvim pouzdano utvrditi kada je nastao Irig i kako je dobio ime. Naziv Irig prvi put se pominje 1225.godine kada je u njemu osnovan katolički pavlinski manastir. Već 1483. godine Vuk je gospodar Iriga i iz njega vodi prepisku sa Sultanom bajazitom II oko izmirenja sa mađarskim kraljem Matijom Korvinom.

Kao mesto i područje Irig ima bogatu istoriju. Irig je bio pod Turcima od 1526 do 1699. godine, a potom pod Habsburškom, odnosno Austrougarskom monarhijom do oslobođenja 1918. godine. Bio je značajno granično i strateško uporište Ugarske prema Turskoj.

Oko Iriga se krajem XV i početkom XVI veka, podižu brojni manastiri koji su u narednim vekovima bili jedini nosioci pismenosti, kulture i obrazovanja. Irig je bio prestonica fruškogorskih manastira -Hopova i Krušedola, Grgetega i Vrdničke Ravanice, Velike i Male Remete, Beočina i Rakovca.

Oko Iriga i manastira Hopovo je polovinom XVIII veka spontano nastala neobična institucija, svakako jedinstvena u nas, guslarski esnaf - Guslarska škola, podrugljivo nazvana "slepačka akademija" Sačinjavali su je slepi guslari. Na taj način Irig je postao "prvi srpski akademski grad". Ona je odigrala značajnu ulogu u negovanju, razvijanju i oblikovanju našeg epskog pesništva.

1795.godina bila je fatalna za populaciju Iriga i ostalih naselja opštine, jer je tada počela da hara tzv. "iriška kuga", bolest koja je prepolovila stanovništvo ove oblasti. Pod uticajem epidemije došlo je do najvećih promena broja stanovnika u ovom delu Srema u čitavoj njegovoj istoriji. U XIII veku (pre kuge) Irig je imao čak više stanovnika nego tadašnji Beograd, ali se posle kuge više nikada nije oporavio.

Irižani već 1828. godine osnivaju i svoju prvu biblioteku, među najstarijom u srpskom narodu. Među značajne datume u istoriji Iriga svakako spada i 1. januar 1842. godine kada je u Irigu osnovana Srpska čitaonica, najstarije prvo čitaliste kod Srba uopšte -pre beogradskog i onog Matice srpske. Srpska čitaonica je bila centar kulturnog i duhovnog života Iriga i ovog dela Srema tokom XIX i XX veka.

Prva Srpska škola u Irigu osnovana je 1735. godine, a prva školska zgrada podignuta je 1781. godine "za dva razreda i dva učitelja" (proširena 9 god. kasnije). Irižani i po drugi put, 1831./1834. godine podižu veliku zgadu Srbske škole, znatno veću i prostraniju od one iz 1781. godine (jednu od najlepših u to vreme).

Primarni proizvod iriške opstine i Iriga je vino . Godine 1929. osniva se voćarsko-vinogradarska zadruga, koja 1930. podiže svoj podrum, za otkup grozđa i pravljenje vina. Glavna privredna grana iriške opštine je poljoprivreda.

Irižani su aktivni u borbi za nacionalna prava. Kada je izbio balkanski rat neki rodoljubi tajno odlaze u srpske dobrovoljce. Tokom Prvog svetskog rata veliki broj irižana učestvuje kao dobrovoljci u srpskoj vojsci . I u Drugom svetskom ratu Irižani aktivno učestvuju. Raspolaže se podatkom da je u NOB-u učestvovalo 515 boraca, da je poginulo 214, kao i da je život izgubilo 417 osoba kao žrtve fašističkog terora. Za vreme Drugog svetskog rata u Irigu je izlazio ilegalno list "Istina".

Opština i grad Irig su poznati i po kulturnim manifestacijama- Dositejevim danima u okviru kojih se održavaju manifestacije u Irigu, Hopovu i Vrdniku -susreti škola Jugoslavije(bilo nekad) koje nose Dositejevo ime, Susreti književnica u Vrdniku -"Milici u pohode" i Sabor bibliotekara Srema (u organizaciji Srpske čitaonice) -što je jedinstvena manifestacija ove vrste u Sremu i zemlji. Irig je poznat i po manifestaciji "Pudarski dani" (dani vina). Gradska slava Iriga, jedan od najznačajnijih događaja tokom godine u gradu i okolini je Velika Gospojina - 28. avgusta. Irig kao dan Opštine proslavlja i 25. oktobar - dan oslobođenja u Drugom svetskom ratu.

Na teritiriji Opštine Irig živi veliki broj nacionalnosti. Po popisu iz 1991. godine 73% stanovništva čine Srbi, a u značajnom procentu prisutni su i Mađari i Hrvati. Većina naselja ima stanovništvo srpske nacionalnosti, a neka su karakteristicna po skoro iskljucivo Srbima. U dva naselja su brojniji Mađari.

Danas je Irig sedište opštine sa 12 naseljenih mesta: Irig, Vrdnik, Dobrodol, Šatrinci, Jazak, Grgeteg, Neradin, Krušedol Selo, Krušedol Prnjavor, Rivica, Mala Remeta i Velika Remeta. Iako se administrativno i statistički ne vode kao posebni popisni krugovi, u irišku opštinu spadaju još dva naselja. Pored pobrojanih tu su još i Jazački Prnjavor i naselje na Iriškom vencu oko Sanatorijuma za plućne bolesti.

[zdenkavuk]

Iriski podrum




crkva u Irigu

[nenad.bds]

Iako mnogi od nas često prolaze kroz Irig (kao i kroz druga mesta na magistralnim putevima) retko ko ili retko kad zadje u samo mesto. Ja sam to uradio pre desetak dana s namerom da malo kompletiram slike Fruške Gore po kojoj redovno izletujem. U tom 'muvanju' po Irigu postao sam svestan zašto mi nedostaju slike iz njega iz ranijih prolazaka.
Nažalost, po onome što sam ovoga puta pažljivije zagledao, Irig izgleda ima dičniju prošlost od sadašnjosti. Malo je (u odnosu na slična vojvodjanska mesta) novoga ali je zato puno starog a oronulog. Kad se to poveže sa činjenicom da su vinogradarstvo i vinarstvo, voćarstvo i poljoprivreda uopšte, najznačajnije privredne delatnosti i da je flaša vode iz Jazka skoro iste cene kao i flaša vina, nema mesta iščudjavanju.

Umesto slika koje nisam napravio u samom Irigu (a ni vreme nije bilo baš izazovno za slikanje) evo jedne panorame iz 2006. koju sam slikao prilazeći od Neradina.

[zillertal]

Imam pitanje za nekoga ko poznaje istoriju Iriga bolje: da li su boje grba Iriga originalne ili su zbog politike sprovodjene od devedesetih godina izmenjene? Naime, ja sam odrasla u Irigu i secam se tadasnjeg, predpostavljam originalnog grba, smestenog na procelju zgrade opstine, koji bio crveno, zeleno, bele boje. Trava na kojoj stoje ptice je bila zelena, a pozadina jasno crvena. Procitala sam negde da je nekakav umetnik preradio grb u proslom desetlecu. Zasto su boje izmenjene? Mozda je podsecalo na boje madjarske zastave? Irig je bio u sastavu austrougarske monarhije, pa nije cudo. Zna li ko da li su ovo originalne boje ili je svakom dozvoljeno da menja po svome nahodjenju istoriju Vojvodine?

[Rohalj Baze]

Da li jos uvek ima vasar u Irigu za Gospojinu 28 Augusta
secam se kao mala isli smo da se vozam u auticima i na ringispilu

[zillertal]

Irig ima istoriju bogatu kulturnim dobrima, ima turisticke pogodnosti kao malo koje mesto u Vojvodini: manastire, izvore lekovite vode, proizvodnju zdrave hrane, ribolovacki raj na jezerima, lovne mogucnosti, ali Irig ima i Irizane koji zive duhovno u proslom stolecu, tavoreci. Lakse im je da zavide komsiji, nego da krenu u buducnost gradeci sopstvenim umom i rukama.

[De Gaulle]

Iako mozda najmanja opstina u Vojvodini, na svojoj teritoriji ima 16 manastira, malo li je? Koja opstina i koja drzava se moze time ponositi? Problem je u Irigu nedostatak posla (kao i svuda, jel) pa se ne moze dovoljno iz budzeta odvajati za turizam. Kada je ugasen pp kombinat, sve je stalo jer je on bio okosnica razvoja mesta, kako ekonomskog tako i turistickog. Iriski podrum vina je nekad imao maloprodajno predstavnistvo u sred Knez Mihajlove u Beogradu... Toliko o nekadasnjem Irigu!

[lado]

a ja volim iriska bela vina.........

[majkamara]

Pozz za sve Irižane.Kao mala sam često dolazila u kuću tatinog deda-ujaka koju smo kasnije i nasledili bilo mi je neizmerno zanimljivo provoditi vreme u Irigu , sećam se nekog deda Arifa koji je živeo do kuće moga deda Nikole.'91 ili '92 god. smo kuću prodali i od onda nisam dolazila u Irig, naime kuće se nalazila preko puta nekog spomenika , čini mi se da je krst u pitanju ,a jedna kućica je delila našu kuću od veoma simpatične crkvice.
Zanima me da li je ta kuća još uvek na tom mestu
Hvala unapred

[memento]

Ja, kada čujem za Irig, prvo što mi padne na pamet je Borislav Mahajlović Mihiz. Imao sam sreću da ga više puta vidim. To se obično događalo, ili u Klubu književnika, ili u Maderi, a jednom sag ga sreo i u Rovinju...

Mihiz je po mnogo čemu bio izuzetan. Nenadmašan govornik (nije mali broj onih koji ha smatraju i najvećim koji je ikada govorio srpskim jezikom), druželjubiv, sklon sofisticaranim akademskim raspravama (u kojma je svojom veštinom ne jednom uspevao da dokaže i ubedi sve oko sebe u nešto što ni sam nije verovao), ali i drčan i ponekad svadljiv. Bio je istinski intelektualac van svih klišea, enciklopedijskog tipa uvažavan i poštovan kako od prijatelja, tako i od svojih protivnika. Važio je i za disidenta, i za režimskog čoveka, ali i za, ako je to uopšte moguće, civilizovanog nacionalistu, kao i za antikomunistu. Nije napisao ni 1% od onoga šta je sve znao...

Bio je sjajan igrač preferansa, ali sklon i ostalim hazardnim igrama, kao i klađenju. Voleo je svoj Srem i Irig i to je ne jednom isticao...