Stari Slankamen

[nenad.bds]

STARI SLANKAMEN

Stari Slankamen je jedno od mojih omiljenih mesta za 'skoknuti na izletić'. Od Novog Sada je udaljen manje od 40 km.

Moj prvi susret sa ovim mestom je bio još kad sam imao 6 godina. Iz tog prvog susreta pamtim samo neke fragmente, izmedju ostalog i da sam tu prvi put sam preveslao Dunav u kajaku. Onda, skoro pola veka nisam u Slankamenu bio. Od pre nekoliko godina bar jednom godišnje 'skoknemo' do tamo.

Koristim blagodeti Interneta i Vikipedije za preuzimanje podataka o Starom Slankamenu.

Jedno od dva mesta sa kojih je najlepši pogled na 'tri srca junačka' - sa tvrđave Slankamenačke. (Drugo mesto je kod spomenika partizanima u Surduku.) U desnoj strani slike se nazire ušće Tise u Dunav.

Stari Slankamen se nalazi na Dunavu, u podnožju ogranaka Fruške Gore, na nadmorskoj visini od 80 m, 55 km severozapadno od Beograda. Preko puta Starog Slankamena se Dunav uliva u Tisu a sa brežuljaka iznad naselja vide se ravnice Bačke i Banata. Sa Fruške Gore i Dunava struji svež i čist vazduh, a okolne šume štite od letnjih vrućina. Novi Slankamen se nalazi na lesnoj zaravni na nadmorskoj visini od 139 m, 15 km istočno od Inđije.

Dunav, oko 1 km uzvodno od centra mesta. Naperi (pregrade u vodi od nabačenog kamena) sprečavaju dalje 'deranje' desne obale Dunava.

Istorija

Arheološka iskopavanja pokazuju da je na obali Dunava kod Slankamena postojalo naselje još u antici. U gvozdenom dobu ovde su živeli Skordisci, keltsko pleme koje nije bilo etnički čisto nego izmešano sa Ilirima i Tračanima. Tokom panonskih ratova (35-10. pne) ovo područje osvajaju Rimljani i drže ga do VI veka. Naselje nosi ime Acumincum, što je latinizovan keltski naziv. U slankamenskom kraju 357-359. godine boravi car Konstancije II i uspešno ratuje protiv prekodunavskih Sarmata, Sveva i Kvada. Rimska uprava nad Sremom prestaje početkom V veka, pod naletom Huna. Zatim se smenjuju vladavine Ostrogota, Gepida, Vizantije, Avara, Bugara, ponovo Vizantije i Ugarske naizmenično. Vizantija se definitivno povlači 1180. godine, a Ugarska vlada sledećih četiri veka. Slankamen se pominje kao utvrđeno mesto 1072, 1189, 1287. itd.


Sloveni rano naseljavaju ove krajeve: u Slankamenu su nađeni njihovi grobovi iz XI i XII veka. U Slankamenu je rođen naslednik Svetog Save arhiepiskop Arsenije (1234-1263). Slankamen pripada Sremskoj kraljevini kojom vlada kralj Dragutin (1282-1316), a dobijaju ga na doživoto uživanje despoti Stefan Lazarević (1404) i Đurađ Branković (1427).

Katolička (u prednjem planu) i pravoslavna crkva Sv. Nikole slikani sa puta - ulice od groblja na tvrdjavi.

1400. godine pominje se katolička crkva Blažene deve Marije. Pravoslavna crkva Svetog Nikole podignuta je, prema predanju, 1468. godine od strane Vuka Grgurevića (Zmaj Ognjeni Vuk), koji je koristio Slankamen kao bazu za četovanje protiv Turaka. Poznata je knjiga Apostol iz Slankamena (1514). Crkva je spomenik kulture Vojvodine od izuzetnog značaja.

Turci ga definitvno osvajaju 1526. godine i odvode stanovništvo u sela oko Istanbula. Ubrzo ga naseljavaju Srbi koji beže iz Ugarske. Tvrđava sa posadom i dalje postoji, ali je loše održavana pošto je Slankamen duboko u unutrašnjosti carstva.

Veliki tursko-austrijski rat odlučen je bitkom kod Slankamena 19. avgusta 1691. godine, gde je Ludvig Vilhelm Badenski pobedio Mustafa pašu Ćuprilića, velikog vezira. U austrijskoj vojsci borio se i veliki odred Srba. Prema procenama, ćesarova vojska brojala je od 20-35 hiljada, a sultanova 50-60 hiljada vojnika. Srpska milicija od 10 hiljada vojnika (6400 pešaka i 3600 lakih konjanika), a pod komandom podvojvode Jovana Monasterlije, učestvovala je u bici na austrijskoj strani.

Spomenik Slankamenskoj bitki.

Kada smo 2004. ovo slikali, spomenik smo tražili raspitujući se u Novom Slankamenu kako da do njega dodjemo. Ni u sledećim dolascima nisam primetio da ka spomeniku postoji putokaz.

Do spomenika se ide zemljanim putem, oko 1,5 km od kraja Novog ka Starom Slankamenu, penjući se na krajnje obronke Fručke Gore prema Dunavu.
Kod spomenika je pod malom nadstrešnicom tabla (na slikama gore) a okolina spomenika je bila zarasla u korov.

U spomen ove bitke podignut je 1892. monumentalan spomenik. Tom prilikom pevao je hor kojim je dirigovao Stevan Mokranjac, a na spomeniku su ispisani stihovi Zmaj Jove Jovanovića: „I hvala i slava junacima hrlim, padom uzdignutim, smrću neumrlim“.

Zmaj-Jovini stihovi.

Srpska milicija kojom je komandovao proslavljeni Jovan Monasterlija je odmah posle toga i raspuštena jer je predstavljala najjaču vojnu celinu na tom području, a nije bila pod neposrednom komandom austrijanaca.

Procenjuje se da je hrišćanska vojska izgubila 5-7 hiljada, a osmanlijska 20-25 hiljada vojnika. Poginuo je i Mustafa paša. Zaplenjena su 154 topa, 10 hiljada šatora, 5 hiljada konja, brojne kamile, turska ratna gotovina itd.

Karlovačkim mirom granica je povučena tik uz Slankamen, koji je pripao Austriji.

Polovinom XVIII veka Slankamen, sa pravoslavnim stanovnišptvom, uključen je u Vojnu krajinu, gde ostaje do njenog ukidanja 1881. godine. 1783. osnovan je Novi Slankamen, radi jačanja Vojne krajine. Prvi stanovnici bili su Hrvati iz Dalmacije i Like, a zatim su doseljeni Nemci i Slovaci.


Slankamenačka tvrđava

Ostaci tvrđave su urasli u korov i šiblje (što ima i dobru stranu - tako je otežano propadanje i odnošenja materijala).

Na temeljima rimskog Acumincuma u srednjem veku izgrađena je tvrđava.

Tvrđava čiji se ostaci danas vide, prvi put se spominje 1072. godine pod nazivom Castrum Zalankemen. Po predanju ju je u XIII veku, kao feudalni posed, držao Dragutin Nemanjić ('Sremski kralj'), zet ugarskog kralja. Od 1425. godine pripada srpskim despotima Stefanu Lazareviću i Đurđu Brankoviću.

Najlepši pogled na Dunav i Slankamen je sa ostataka tvrdjave. Medjutim, do tog pogleda se ne stiže nimalo lako i jednostavno: nema putokaza ni prilaznih puteva. Jedan od puteva kojim se može prići automobilom je pored groblja kojim se ide do nekoliko vikendica, ali je to put za terensko vozilo. Na slici ispod se to vidi.

1451. godine Janoš Hunjadi postaje gubernator (regent maloletnom ugarskom kralju Ladislavu) i zbog sukoba sa Đurđem Brankovićem, oduzima mu posede u Ugarskoj, među njima i Slankamen.

Od 1498. godine, Slankamen pripada Ivanišu Korvinu. U vreme pred samu navalu Turaka grad pripada mađarskom kralju. Turci ga zauzimaju na juriš 1521. godine. Po izveštajima putopisaca iz XVI veka, gradske zidine su osim prostranog gornjeg grada opasivale i veliko podgrađe. 1691. godine Turci su pretrpeli težak poraz u blizini Slankamena, i tada uz velike teritorije gube i ovaj grad. Prema izveštajima iz perioda koji je neposredno sledio (1702. godina), grad je već tada bio u ruševinama.

Crkva Sv. Nikole koju je podigao Vug Grgurević - Zmaj Ognjeni Vuk - je najistaknutija i najprepoznativija slika Starog Slankamena.

Barokni zvonik je dozidan u XVIII veku, kao i kod većine crkava u ovom krajevima.

Prvi pokušaj da razgledamo unutrašnjost crkve je bio neuspešan - naišli smo na zaključana vrata. Raspitujući se, saznali smo da se crkva otvara i služba održava svake prve nedelje u mesecu, pre podne kad dolazi sveštenik iz Novog Slankamena.
Ikonostas je oslikao Dimitrije Bačević ili Dimitrije Popović - pouzdano se ne zna koji od njih dvojice.



Od prvobitnog živopisa iz vremena izgradnje crkve sačuvana je samo ova - Tri jererha.
U podacima sam naišao da je sačuvana i vredna biblioteka.

Slankamen je i poznata banja. (Banjski objekat je onaj novi na ovoj slici.) Još su Rimljani koristili lekovite vode.

Po mineralnim izvorima oko kojih su se taložille mineralne soli je i dobio ime - slan kamen.

Mesto je na jedinstvenim lesnim slojevima krajnjih obronaka Fruške Gore.
Ovo je slikano u ulici - putu - koji vodi pored katoličke crkve ka groblju u podnožju tvrdjave.

I do samog Starog iz pravca Novog Slankamena se stiže kroz ovaj surduk u lesnom nanosu.

Sada u Slankamenu ima veći broj kuća koje se koriste za odmor ili namenski izgrađenih vikendica.

Opština Inđija (kojoj Slankamen pripada) ima ozbiljne ambicje i u razvoju turizma u čemu se na Stari Slankamen najviče računa.

Ima više ugostiteljskih objekata, ovakvih i tradicionalnijih; održavaju se u Slankamenačkim Vinogradima Pudarski dani, a Dunavska regata se ovde zadržava na svom putu od Regensburga do Crnog Mora.

(Sada primećujem da nemam sliku ribarsko - vikendaškog naselja na dunavskoj obali!)

'Skoknite' i vi - nećete se razočarati. Možete i na užinu i 'samoslikanje' u podnožju staze sa koje se stiže do vidikovca stare tvrđave.

[felix]

...mala ispravka za prethodnika,sveti Arsenije Sremac je rodjen u selu Dabar,koje se nalazilo u istoimenoj dolini kod Cortanovaca,a skolovao se u Slankamenu.

[nenad.bds]

...mala ispravka za prethodnika,sveti Arsenije Sremac je rodjen u selu Dabar,koje se nalazilo u istoimenoj dolini kod Cortanovaca,a skolovao se u Slankamenu.

Moja krivica - pošto je korišćenje Vikipedije na odgovornost korisnika.

Uostalom i sam si negde rekao da si iz zavitlancije nešto pogrešno napisao u Vikipediju, pa dok je to 'otkriveno'...

[streethorn]

Evo da i ja pošaljem jednu svoju fotografiju sa sve belom ladjom kod Starog Slankamena...

[DobrySchweik]

raj na zemlji, čuo sam da su Slovenci hteli da prave tu Vazdušnu Banju....

[streethorn]

Još jedna slika Dunava kod Starog Slankamena:

[streethorn]

Lesni profili

Hiljadama godina navejavani lesni profili u Starom Slankamenu izuzetno su vredno prirodno dobro koje čuva tajne ledenog doba i klimatskih promena tokom njega. To je geološki lokalitet jedinstven u Evropi i jedan od samo tri u svetu jer predstavlja najkompletniji arhiv paleoklimatskih promena tokom poslednjih 800.000 godina na evropskom kopnu a koji se u svetu može porediti samo sa lesnim naslagama u Kini i Centralnoj Aziji.

Lesni profili u Starom Slankamenu su već punih 280 godina predmet istraživanja domaćih i stranih naučnika iz različitih delova sveta. Kako su ova višedecenijska istraživanja ukazala na njihov izuzetan značaj, oni su 1975. godine stavljeni pod zaštitu i proglašeni spomenikom prirode. U I kategoriju prirodnih dobara Srbije svrstani su 2007. godine.

Otkrivajući tajne ledenog doba, lesni profili ovog interesantnog sremskog sela nisu interesantni samo za naučnike, već vremenom i za mnogobrojne turiste. Zato je u njihovoj neposrednoj blizini u budućnosti planirano formiranje atraktivnog savremenog tematskog muzeja "Leslend". A on bi po projekciji, tj. idejnom rešenju trebao da izgleda ovako:

[streethorn]

Stari Slankamen će sutra, 4. avgusta, biti domaćin učesnicima tradiocionalne Dunavske regate koja svake godine okuplja veliki broj veslača koji bez pomoći motora čamcima putuju od Nemačke do Crnog mora. I ove godine domaćini, Turistička organizacija Opštine Inđija i mesna zajednica Stari Slankamen za goste je pripremila bogat kulturnoumetnički program sa obilaskom zanimljivih turističkih destinacija u Opštini, Slankamenačkih Vinograda i Krčedina.

Ovih dana sam obisla Stari Slankamen i u malom fotosafariju napravila neke zanimljive fotografije.

By streethorn


By streethorn


By streethorn


By streethorn


By streethorn


By streethorn


By streethorn


By streethorn

[Aiko]

Banja Stari Slankamen

Smeštena je uz desnu obalu Dunava, na samo 80 m nadmorske visine � severoistočno od Inđije 20, od Beograda 55, i južno od Novog Sada 50 km.
Voda ove Banje (28� C) je slano-jodna, hloridno-natrijumskog tipa;
najviše ima soli, potom joda, ali lekovita svojstva daju joj i:

• magnezijum,
• stroncijum,
• kalijum�

Koristi se samo kupanjem. Banja Slankamen ubraja se među najstarija prirodna lečilišta u Srbiji.
Na području Slankamena postojalo je naselje i pre dolaska starih Rimljana u te krajeve. U doba Rimljana tu je, zatim, podignuto vojno utvrđenje � kastrum Acumincum (tada sedište rimske legije i dela rečne flote), pa je verovatno da je još tada slankamenska lekovita voda korišćena.
Ostaci turskog kupatila (amama) iz 1566, podignutom nad izvorom tople vode, kazuju da su terme koristili i Turci, koji su došli u te krajeve 1521. (Putopisci su 1702. lečilište opisali kao �dobro uređena turska banja, sa izvorom slane vode�.)
Prva hemijska analiza mineralne vode izvršena je 1876. Već 1900. voda je označena kao lekovita, što je bio povod da se osnuje akcionarsko društvo �Slanjača�.
Šest godina kasnije, podignuto je Slano kupatilo i gostionica �Slanjača�, a prvi upravitelj bio je veleposednik Nikola Petrović. Akcionarsko društvo uređivalo je i izgrađivalo Banju sve do 1910.
Posle Drugog svetskog rata lečilište je najpre bilo pretvoreno u vojnu bolnicu, a potom, 1947. Banja počinje da radi. Tada počinje i intenzivno uređivanje Banje � renovirani su i modernizovani banjski objekti, otvoreni novi izvori slane vode, obnovljen park�
Nosilac zdravstvene funkcije slankamenske Banje danas je � Specijalizovana bolnica �Borivoje Gnjatić�.
U ovoj zdravstvenoj ustanovi, kadrovski dobro i tehnički savremeno opremljenoj, sprovode se hidro, elektro, kinezi i radna terapija, kod lečenja, rehabilitacije i prevencije neuroloških oboljenja, posttraumatskih i postoperativnih stanja, a posebno je specijalizovana za lečenje hemiplegija (šlog).


Poslednjih godina, banja je u više navrata renovirana i u okviru banjskog kompleksa 2007. godine izgrađen je nov savremeno opremljen objekat za smeštaj, tzv. � IV Blok � , u kome smeštaj mogu potražiti i turisti.

banjski sajt i turisticki sajtovi

[nenad.bds]

Kao što sam na jednom mestu ranije rekao, rado skoknem do ovog slikovitog mesta. Evo me opet, u vreme kada je Dunav rapidno opadao ovog vrelog i sušnog leta.

Godinu - dve nisam zalazio u Slankamen. Nije se mnogo toga promenilo.

Jedna od stvari koje do sada nisam zapazio je kancelarija Turističke organizacije Opštine Indjija na obali u centru.

Prošvrljao sam na nekoliko mesta pored vode...

Spustio sam se do obale i ispod vikend-naselja 'Velibor Vasović' koje je oko 2-3 km nizvodno od centra sela.